In deze tijd waarin we maar al te bekend zijn met rampspoed en oorlogsbeelden op televisie of internet zien we regelmatig mensen angstig bijeen in ondergrondse ruimtes zoals metrostations, parkeergarages of kelders van welke aard of waar dan ook. Plekken waar je veilig bent voor levensbedreigende omstandigheden.
Het woord schuilen komt van het oude ‘skulein’ (denk aan schuurtje) en het komt voor in diverse samenstellingen zoals schuilplaats, schuilkelder, schuilkerk, schuilnaam. Het heeft twee betekenissen: verborgen zijn en beschutting zoeken. Schuilen doe je wanneer je beschermd wilt zijn tegen gevaar of iets anders waar je niet mee te maken wilt hebben zoals bijvoorbeeld regen. Je steekt een paraplu op om niet nat te worden. Zet een parasol op tegen te felle zon. Deze beelden, hoe onschuldig ook, geven de essentie van het begrip ‘schuilen’ perfect weer. Je zet iets tussen jou en dat wat van boven/buiten komt.
Zoals vluchten in de kern betekent wéglopen van iets, zo wil schuilen zeggen: onder iets proberen te zijn. Dekking zoeken. Bij voorkeur tijdelijk. Zolang in Nederland een buitenlandse familie onder het dak van een kerk verblijft terwijl een religieuze bijeenkomst aan de gang is, mag zij niet worden uitgezet. In de Tweede Wereldoorlog oorlog moesten zeer velen, waaronder met name Joden, onderduiken om niet opgepakt te worden en te gronde te gaan. Verzet gebeurde ondergronds. Als extra veiligheidsmaatregel was het gebruik van een schuilnaam gewoon. In hoeveel delen van de wereld zijn deze praktijken nog altijd bittere noodzaak!
Behalve voor de vijand en voor regen of zon hebben we als mens vaak behoefte om te schuilen voor akeligheid in het algemeen. Voor onrecht en geweld. Voor pesterijen, verdriet en onbegrip van anderen. Voor armoede en eenzaamheid. Voor de druk van technologie. Voor een veeleisende of juist onachtzame overheid.
Hoe kun je dat doen? Waaronder kun je je verbergen en het gevoel hebben veilig te zijn? Sommigen gaan zo ver dat ze onder de radar gaan. Laat me met rust zodat ik het leven kan leiden zoals ík dat wil! Deze radicale stap gaat ver en wordt maar door een minderheid gezet. Andere vormen van schuilen zijn wijdverbreid: drank, drugs en allerhande belevenissen of avonturen, zoals exotische reizen of extreme sport. Alles wat een zekere bedwelming geeft, waardoor je er even op een andere manier kunt zijn. (Ook in een obsessieve hobby kun je schuilen , al kan zoiets soms overgaan in serieus kunstenaarschap – wat weer een ander verhaal zou worden.) Bij deze voorbeelden rijst wel de vraag: hoe veilig zijn dit soort schuilplaatsen eigenlijk? Er steekt immers een zekere kwetsbaarheid in het zo omgaan met de werkelijkheid. Er kan gevaar en verlies aan onverwachte kant optreden waardoor je je houvast verliest. Verder is het goed mogelijk dat je vroeg of laat niet ontkomt aan een confrontatie met datgene waarvoor je wilde schuilen. Dingen kunnen terugkomen en soms des te heviger naarmate je ze niet bent aangegaan op het moment dat ze zich voordeden. Wat in ieder geval zou helpen is een bewustzijn van het feit dát je schuilt en waarvoor je het doet.
Bijzonder moeilijk is het om een schuilplaats te vinden voor dingen die in jezelf gebeuren: signalen uit je eigen geest die storen of die je als bedreigend kunt ervaren. Denk aan angsten, aanstormende voorstellingen van toekomstige situaties , piekerijen, overweldigende drukte in je hoofd. Ze kunnen je vooral belagen in de nacht, wanneer je niet kunt slapen. Wat moet je ermee, waar kun je heen? Wat zet je tussen jou en dat wat je overspoelt zodat je rust kunt vinden? Het dekbed hoger om je heen trekken voor beschutting. Licht maken. Je telefoon aanzetten voor muziek of berichten. Een boek pakken. Opstaan om de geest te verzetten. Waarschijnlijk bereik je er ermee dat de ergste stress wat zakt.
Maar diezelfde geest kan ook overdag een last zijn, een bedrukkende stem die een aanslag pleegt op je kracht en energie. Op je levenslust dus. Hoe kun je je tegen die invloed beschermen?
Hoe dieper je ingaat op de vraag wat schuilen is, hoe duidelijker het wordt. Behalve over praktische oplossingen en concrete manieren van beschermen, gaat het ook en vooral over geestelijke weerbaarheid.
De uiteindelijke plek waarnaar je in alle omstandigheden kunt afdalen is een plek in jezelf die moeilijk te omschrijven is. Noem het innerlijke schuilkelder.Een ruimte die voor iedereen weer anders is en anders wordt beleefd: voor de één een gevoel, bewustzijn, geloof of visie – voor de ander een weten. Ja, het kan zelfs één onverwoestbare herinnering zijn waarnaar je altijd terug kunt keren en waarin je rust en veiligheid vindt. Waar je de ervaring kunt hebben van gezekerd te zijn als een bergbeklimmer. Geworteld als een boom.
Belangrijk bij dit verhaal is dat je wel moet wéten dat deze schuilplaats er is om haar te kunnen vinden…