Hoe gewoon of vanzelfsprekend is jarig zijn? En wat betekent het eigenlijk? Ieder jaar komt de datum voorbij waarop je bent geboren. En dat vier je natuurlijk. Althans, dat is zo de gewoonte in onze cultuur, in Nederland. En wat je er ook van denkt of vindt, de omgeving verwacht dat je meedoet. Er ‘wat aan doet’, zoals dat heet. Bij jarig zijn horen feestelijkheden. Wenskaarten, cadeautjes, appjes en telefoontjes waarmee de wereld je feliciteert. Hiep hiep hoera. Lang zal je leven! Op kalenders bij anderen staat je naam geschreven zodat je niet vergeten wordt.
Als je jarig bent, word je gefeliciteerd. Gelukgewenst! Dat is de belangrijkste boodschap die je krijgt. Geluk waarmee? Dat je weer een jaartje vol hebt gemaakt? Een kleine mijlpaal hebt bereikt, een nieuw getal om achter je naam te schrijven? Maar zeker ook wenst men je geluk voor de toekomst toe, voor het nieuwe jaar dat voor de deur staat.
Of jarig zijn in alle gevallen leuk gevonden wordt, hangt ervan af. De meeste kinderen vinden het supervet en opwindend, des te meer wanneer ouders over de middelen beschikken om royale tractaties aan hun kroost mee te geven naar school of zich een spetterende uitstap te kunnen permitteren voor de jarige met zijn of haar jeugdige vriendenkring. Bij kinderen tekent zich in dit opzicht al gauw de afstand af tussen arm en rijk, maar ook in bescheiden milieus zet men kleintjes graag in het zonnetje. Gefeliciteerd! We zijn blij met jou. Ga een mooie toekomst tegemoet!
Leeftijdsgroepen kennen over het algemeen verschillende behoeftes en gewoontes qua vieren. Tieners, studenten, ouderen – jarig zijn wordt telkens anders beleefd. Ook zijn er subculturen. Mensen die deel uitmaken van hechte, warme families grijpen verjaardagen graag aan om bij elkaar te komen. Met name bij de zogenaamde kroonjaren (de ronde leeftijden aan het begin van een nieuw decennium) gaat men uit z’n dak. Kunstenaars daarentegen hebben vaak weinig met jarig zijn, niet in de laatste plaats omdat rond het verschijnsel vaak nogal wat plichtplegingen hangen.
Hoe dan ook moeten bij het naderen van een verjaardag keuzes worden gemaakt. Vieren of niet, dat is de kwestie en zo ja hoe? Vroeger was het eenvoudig. Als je jarig was ontving je familie en vrienden thuis in een kring. Je serveerde taart, andere lekkernijen en drank. Gezellig. Meestal. Maar soms ook wat saai. Ieder jaar meer van hetzelfde…
Tegenwoordig kan er meer en kan het anders. Organiseer je iets in huiselijke kring of doe je het buiten de deur, in een horecagelegenheid? Voor het laatste is geld nodig en wie dat niet of weinig heeft, is aangewezen op een creatieve oplossing zoals een wandeling of picknick.
Door de vele keuzemogelijkheden en je idee van wat men van je verwacht, kan het behoorlijk druk worden in je hoofd wanneer je verjaardag nadert. Het bedenken en organiseren van wat dan ook, de vraag wie je uitnodigt en wie niet, de onvermijdelijke uitgaven, het je verantwoordelijk voelen voor een geslaagd feestje – het maakt dat menigeen helemaal niet zo leuk vooruitkijkt naar de dag die ieder jaar terugkomt.
Het is in feite ook wel een beetje raar dat de jarige job in plaats van een keer het echte middelpunt te mogen zijn, zoveel werk heeft aan zijn of haar feestje. Zou het idealiter niet omgekeerd kunnen zijn: één dag in het jaar juist helemaal ontlast te worden van zorgen en kosten? En dit als hoofdcadeau?
Bij al het bezig zijn met de buitenwereld rond je verjaardag zou je zomaar aan jezelf voorbij kunnen lopen: wat betekent jarig zijn ten diepste voor jezelf en wat zou jij het liefst willen?
Je kunt je verjaardag zoals die doorgaans gevierd en/of verwacht wordt natuurlijk ook overslaan. Sommigen doen dat. Of doen dat soms. Om te variëren of tegemoet te komen aan wat er in hun leven op een bepaald moment speelt als DE dag nadert. Dat kan van alles zijn: een behoefte aan reflectie en inkeer. Of iets anders wat niet past bij een feestje. In dat geval maak je van jouw datum een gewone dag.
Het kan allemaal in deze tijd. Gelukkig maar. Vaste opvattingen over jarig zijn verschuiven. Voor de buitenwereld zijn er middelen genoeg om je de goede wensen te doen toekomen die je verdient.
De verjaardagsbeleving van ouderen werpt nog een ander licht op de zaak. Hoe meer de jaren gaan tellen, des te minder het verjaardagsgevoel leeft zoals je dat bij kinderen ziet. Reden is het veranderende perspectief. Elk nieuw getal brengt je dichter bij het einde. Moet je daar blij mee zijn? In wezen is iedere verjaardag een ‘voorbij, voorbij!’ Een dag waarop je bovendien pijnlijk geconfronteerd kunt worden met wat en wie er niet meer is. En cadeautjes hoef je ook al niet meer, je hebt er geen behoefte meer aan. (Het mooiste cadeau wat een oudere zich zou kunnen wensen maar dat vermoedelijk zeldzaam is, zijn de woorden: ‘wat fijn dat je er nog bent; we zijn blij met wat je voor ons hebt betekend!’)
Zo kán de innerlijke beleving van een oudere zijn. Maar in feite klinkt deze ondertoon in de verjaarsvreugde van iedereen die de jeugd achter zich heeft gelaten.
Hoe dan ook betekent een verjaardag stilstaan bij je eigen of iemand anders’ bestaan – in het voorbijgaan van de tijd. In stilte of uitbundigheid!