Steeds meer mensen kijken geen nieuws meer op tv en lezen geen kranten meer, noch op papier noch digitaal. Informatie wordt geconsumeerd via sociale media of in het gunstige geval via websites die wat dieper graven. Zijn deze ontwikkelingen begrijpelijk vanwege de onophoudelijke stroom vreselijke beelden, de gruwelijkste gebeurtenissen die voorbij komen zonder dat er zicht op oplossingen geboden wordt? Hoe leuk is het voor de jeugd om in zo’n wereld toekomstdromen te hebben? Maar na de jongeren zijn het in toenemende mate ouderen die afhaken. ‘Ik kan er niet meer tegen’, is wat je regelmatig hoort. In januari 2025 waren er nog maar twee miljoen Nederlanders die dagbladen lazen.
Gevolg is dat we steeds meer in onze eigen ‘weet’bubbel gaan leven en de gewenste verbinding waar zoveel over wordt gesproken moeilijker wordt.
Los van de vraag of ook op sociale media niet veel ellendigs passeert, moet worden gezegd dat in kranten en televisiejournaals de verhouding tussen goed en slecht nieuws flink scheef is. De oorzaak hiervan is tweevoudig. Ten eerste volgen reguliere media de bekende roep ‘geen nieuws, goed nieuws’. Dit zeggen we als we op reis gaan tegen de achterblijvers: ‘Als je niets van mij hoort gaat het goed!’ Een wat merkwaardige afspraak. Voor de krant betekent dit dat goed nieuws minder telt en weinig of niet gepubliceerd wordt. In de tweede plaats is er – verbonden met het vorige punt – de officiële definitie van wat nieuws is, die bepalend is. Nieuws is ‘alles wat afwijkt van normaal‘. Maar wat is normaal? Z’n gangetje? Wat verwacht wordt? Wat is wat er is? Hier ligt duidelijk een zeer omstreden uitgangspunt.
Een aparte plaats in de reguliere media verdient de onderzoeksjournalistiek. Deze levert opbouwende artikelen op in die zin dat er grondige achtergrondinformatie bij gebeurtenissen wordt gegeven. Dit verandert niet zelden je blik. Immers, hoe meer je van iets weet, hoe beter je dingen kunt begrijpen. Een interessante ervaring.
Voorlopig lijkt er weinig te veranderen. Om het tij te keren zullen de reguliere media het over een andere boeg moeten gooien.
Wanneer je online France Info installeert en aanklikt, verschijnt eerst op een leeg scherm de mededeling: ‘L’information n’est pas une opinion’. Het nieuws is geen mening. Een verrassend bericht dat je voorgeschoteld krijgt voordat je het nieuws gaat lezen. De mededeling refereert aan de felle postmoderne discussie over het idee dat waarheid niet bestaat; dat alles maar dan ook alles slechts een mening is.
Complotdenkers en andere radicalen trekken deze opvatting nog door en maken ervan: alles is leugen. Zij schuiven de hele mikmak van kranten, televisie en reguliere tijdschriften terzijde vanuit de overtuiging dat onzichtbare actoren op de achtergrond ons met de verschrikkelijkste bedoelingen bejegenen en manipuleren, onder andere via de media.
Wat de makers van de Franse nieuwssite alleen maar willen zeggen is dat er dingen zijn die onomstotelijk vast staan. Feiten dus. Zaken die je kunt constateren. Niet te verwarren met waarheid!
Hoe jammer dat er zoveel kennis verloren ging! Iedereen die iets weet of leest over het (super) kapitalisme weet dat een kritische houding – oftewel een zeker wantrouwen – op alles wat media en politiek ons voorschotelen gerechtvaardigd en zelfs noodzakelijk is. Je moet echter wel weten waarom! Juist om te weten hoe politieke of commerciële manipulatie in z’n werk gaat zijn de reguliere media waaruit je kunt kiezen van belang. Het blijven lezen, je van verschillende kanten informeren, kennis vergaren en daarover nadenken zijn onmisbare bezigheden, zeker in deze tijd.
Alles een leugen? Nou ja… niet altijd helemáál onwaar, maar vooral ook hartgrondig nee! Geloven in iets volstrekt irrationeels en verschrikkelijks dat je in de tang neemt en maakt dat je je verstandige en kritische vermogen ten grave draagt, maakt je manipuleerbaarder dan je je in je ergste angsten kunt voorstellen.
Om de reguliere nieuwsmedia naar de toekomst toe te behouden als onmisbaar gemeenschappelijk veld waar uitwisseling en debat plaats kunnen vinden, lijkt een grondige herbezinning op vorm en inhoud urgent. Om een paar suggesties te noemen: de verhouding goed en slecht nieuws op de schop, meer energie in toon en onderwerpen, meer betrokkenheid van jongeren, minder eindeloos herkauwen op situaties die zich maar voortslepen. (Radiostilte wekt eerder nieuwsgierigheid: ‘hoe zou het nu daar of daar zijn? ). Betere, heldere toelichting bij moeilijke thema’s of onderwerpen van ‘ver weg’.
Last but not least. Geen afwaardering van de papieren krant – om praktische en zintuiglijke redenen, maar bovenal omwille van een zichtbare aanwezigheid in de fysieke ruimte!
Je een mening vormen is oké. Een mening napraten of lenen is…. vul zelf maar in!